1397/12/22
روزنامه اطلاعات : پارس جنوبي؛ زمينه ساز رونق صنعت پتروشيمي

روزنامه اطلاعات :  پارس جنوبي؛ زمينه ساز رونق صنعت پتروشيمي

پارس جنوبي؛ زمينه ساز رونق صنعت پتروشيمي


99 سال پیش وقتی با تأسیس اولین کارخانه تولید "ایزوپروپیل الکل" در آمریکا صنعت پتروشیمی زندگی خود را آغاز کرد، هرگز تصور نمی شد روزی فرا برسد که تمام شاخه های صنعتی دنیا به این چرخه نوظهور وابسته شوند، اما امروزه جایگاه این صنعت در تولید ناخالص جهانی به حدی ارتقا یافته که از آن به عنوان مادر صنایع نامبرده می شود.

این صنعت که در آن هیدروکربن های موجود در نفت خام یا گاز طبیعی به فرآورده های شیمیایی تبدیل می شود، اکنون چنان با زندگی مردم عجین شده که در عمل، زندگی بدون استفاده از محصولات آن تصورناپذیر است.

فرآیند تولید محصولات پتروشیمی سلسله وار و زنجیره ای است. یعنی محصول حلقه اول به عنوان ماده اولیه حلقه دوم و فرآورده تولیدی حلقه دوم، مواد پایه و اولیه مورد نیاز حلقه های تکمیلی بعدی را شامل می شود.

فرآورده‌های پتروشیمی در تولید مواد شیمیایی و حلال‌ها، کودهای شیمیایی، وسایل خانگی، لوازم الکتریکی، انواع فیلم ‌ها، پوشاک، لوازم بهداشتی و پزشکی، مواد عایق، انواع لاستیک‌ها، الیاف مصنوعی، شوینده‌ها، داروها، مواد منفجره، محصولات نانو، صنایع مخابراتی، صنایع الکترونیک، صنایع معدنی، لوازم ساختمانی وبسیاری از حوزه‌های دیگر نقش اساسی دارد. ماده اولیه تمام کالاهای قابل تولید در این صنایع، گازها یا میعاناتی نظیر متان، اتان، اتیلن، پروپان، پروپیلن و سایر اُلفین‌هایی هستند که در مجتمع‌های پتروشیمی تولید می شوند.

یکی دیگر از ویژگی مهم این صنعت به گونه ای است که با سرمایه گذاری سنگین در ساخت یک مجتمع بزرگ پتروشیمی، تعداد زیادی صنایع کوچک (واحدهای پایین دست) با سرمایه گذاری های سبک تر در زنجیره تولید آن ایجاد خواهد شد تا با استفاده از محصولات مجتمع های پتروشیمی به عنوان خوراک اولیه طیف گسترده ای از فرآورده های با ارزش را تولید کنند. یعنی مجتمع های بزرگ پتروشیمی محصولاتی را به بازار عرضه می کنند که در حلقه های بعدی زنجیره تولید فرآورده های پایین دستی، ارزش آنها دهها برابر افزایش می یابد.

به همین دلیل صنایع پتروشیمی در تمام دنیا محرک تولید دیگر صنایع و اشتغال آفرین هستند و هرچه تعداد واحدهای پایین دستی آنها بیشتر باشد، میزان ارزش افزوده محصولات نهایی بالاتر خواهد رفت.

اهمیت صنعت پتروشیمی در دنیا اکنون به حدی افزایش یافته که بسیاری از کشورهای توسعه یافته به دنبال سرمایه گذاری در این صنعت یا فناوری های وابسته به آن هستند. آمارها نشان می دهد که درفاصله سالهای 2002 تا 2010 میلادی حجم سرمایه گذاری در احداث مجتمع های پتروشیمی در منطقه غرب آسیا حدود 30 درصد نسبت به قبل افزایش یافته و ظرف 25 سال اخیر کشورهای واقع در این منطقه 10 درصد از تولید اتیلن جهان را به خود اختصاص داده اند.

پیش بینی می‌شود با تداوم این روند، سرمایه گذاری با وجود بحران اقتصادی حاکم برجهان، طی 10 سال آینده بیش از 40 درصد ظرفیت پتروشیمی جهان در غرب آسیا متمرکز خواهد شدو در صورت تحقق این پیش بینی، غرب آسیا به قطبی قدرتمند در صنعت پتروشیمی مبدل می شود که اقتصاد جهان را از جنبه ای دیگر به خود وابسته خواهد کرد.

خوشبختانه وجود منابع عظیم نفت و گاز در ایران سبب شده تا صنایع پتروشیمی ظرف 3 دهه اخیر با شتابی قابل توجه توسعه یابند و اکنون جمهوری اسلامی ایران در زمره بزرگترین تولیدکنندگان فرآورده های پتروشیمی جهان قرار دارد. صنایع پتروشیمی به شرط دریافت خوراک مناسب قادرند محصولاتی را تولید کنند که درآمد صادرات آنها به مراتب بیشتر از درآمد صدور نفت خام است.

هم اینک از 10 تا 15 نوع محصول بالادستی در مجتمع های پتروشیمی ایران حدود 300 نوع محصول در صنایع میانی و بالغ بر 30 هزار نوع محصول در صنایع پایین دستی تولید می‌شود که این رقم در تحرک صنعتی کشور و ایجاد فرصت های شغلی جوانان نقش بسزایی دارد.

همچنین نتایج منتشر شده در یکی از گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد که در صورت حذف بخش ساخت مواد و محصولات شیمیایی از میان 71 بخش اقتصادی، ستانده کل اقتصاد به صورت نسبی حدود 3/88 درصد کاهش می‌یابد. از این منظر بخش ساخت مواد و محصولات شیمیایی در میان 71 بخش اقتصادی کشور رتبه ششم را به خود اختصاص می‌دهد و این نکته بیانگر جایگاه مهم صنعت پتروشیمی در اقتصاد ملی است.

صنعت پتروشیمی در ایران حدود 55 سال قبل با بهره برداری از مجتمع مرودشت شیراز که انواع کود شیمیایی ازته را تولید می کرد، متولد شد ولی روند توسعه این صنعت تا پس از پیروزی انقلاب اسلامی و راه اندازی شرکت های شیمیایی شاهپور(رازی)، پتروشیمی آبادان، شیمیایی خارگ، کارخانه کربن و پتروشیمی ایران نیپون (فارابی) متوقف ماند.

با این وجود خیزش صنعت پتروشیمی در ایران مرهون کشف و توسعه میدان گازی پارس جنوبی است که مقادیر معتنابهی از گازهای غنی و میعانات گازی ارزشمند را از بستر خلیج فارس استخراج کرد و در اختیار سرمایه گذاران این صنعت قرار داد.

میدان گازی پارس جنوبی با حجم ذخایر 2/14 تریلیون مترمکعب گاز ۸ درصد از کل ذخایر گاز دنیا و همچنین ۴۸ درصد ذخایر گازی کشور را در خود جای داده است. این مخزن با مساحتی بالغ بر ۹۷۰۰ متر مکعب بین کشور ایران و قطر مشترک است. مضاف بر این 19 ميليارد بشكه ميعانات گازي و 5/7 ميليارد بشكه نفت خام نهفته در لايه‌هاي این میدان و وجود بزرگترين ذخایر هليوم جهان در این منطقه می تواند ارزشمند ترین ثروت خدادادی ایران محسوب شود.

یکی از مهمترین اهداف طرح توسعه ميدان مشترك گازي پارس جنوبي که از حدود 3 دهه قبل در 24 فاز به اجرا گذاشته شده، عرضه گاز به واحدهاي صنعتي و نيروگاه‌ها و تامين خوراك مجتمع‌هاي پتروشيمي است.

بهره برداری از فازهای مختلف توسعه پارس جنوبی در سال های اخیر زمینه استخراج روزانه 600 میلیون مترمکعب گاز سبک از این مخزن گازی را فراهم کرده است که خوراک مناسبی را در اختیار مجتمع های پتروشیمی قرار می دهد. اما نکته مهمتر اینکه به زودی با آغاز بهره برداری از 4 فاز جدید این میدان توسط حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر آنکه میزان برداشت روزانه گاز از این میدان 85 میلیون مترمکعب افزایش می یابد، ایران از رقیب خود (کشور قطر) در برداشت گاز از این میدان مشترک پیشی می گیرد.

طرح توسعه فاز ١٣ پارس جنوبی برای تولید 56 میلیون متر مکعب گاز غنی از میدان مشترک و تولید روزانه 50 میلیون مترمکعب گاز متان، 2900 تن گاز مایع (ال‌پی‌جی)، 27٥٠تن اتان، 75 هزار بشکه میعانات گازی و 400 تن گوگرد طراحی شده است.

عمليات ساخت، بارگیری، نصب و راه‌اندازي سكوهاي 4گانه اين فاز به همراه احداث خطوط لوله دريايي توسط متخصصان داخلی نشانه ارتقاي سطح دانش فنی صنايع نفت و گاز كشور است.

در پالایشگاه های بخش ساحلی فاز 13، چهار رديف گازي، يك رديف تصفيه گازهاي اسيدي، یک ردیف تولید اتان، واحد تولید میعانات گازی و واحد دانه‌بندي گوگرد با دریافت گاز ترش از سکوی 13Bو فاز ۶ تا ۸ در مدار بهره‌برداري قرار گرفته اند. همچنين واحدهاي توليد پروپان و بوتان راه اندازی شده و ساخت مخازن ذخيره‌سازي اين دو فراورده ارزشمند در صنعت پتروشيمي آغاز شده است.

طرح توسعه فازهای 22 تا 24 پارس جنوبی هم برای تولید روزانه 56 میلیون متر مکعب گاز ترش از این میدان مشترک و تولید روزانه 50 میلیون متر مکعب گاز متان انجام می گیرد.

در کنار این اهداف تولید سالانه 05/1 میلیون تن گاز مایع”LPG” (پروپان و بوتان) و یک میلیون تن اتان به منظور تامین خوراک واحدهای پتروشیمی به همراه تولید روزانه 400 تن گوگرد در این سه فاز مورد توجه قرار دارد.

در این سه فاز هم چهار سكوي دريايي جمعا شامل 38 حلقه چاه در فاصله 105 كيلومتري ساحل كنگان احداث شده که از طریق دو رشته خط لوله 32 اينچ دريايي به طول تقريبي (هر خط) 105 كيلومتر گاز استحصالی از دریا را به پالایشگاه های بخش خشکی منتقل

می کنند ودو خط لوله 4 اينچ دريايي هم به طول تقريبي(هر خط) 105 كيلومتر محلول گلايكول را برای جلوگیری از خوردگی خطوط دریایی از ساحل به سکوها منتقل می سازد.

در بخش ساحلی فازهای 22، 23 و 24 واحدهای دریافت و جداسازی گاز و میعانات، تثبیت میعانات گازی، چهار ردیف تصفیه گاز شامل واحدهای شیرین سازی، نم زدایی، تنظیم نقطه شبنم و مرکاپتان زدایی هر کدام به ظرفیت پالایش 500 میلیون فوت مکعب در روز، واحد فشرده سازی و تراکم گاز برای صادرات، واحدهای استحصال و بازیافت گوگرد به همراه واحد جداسازی و دانه‌ بندی گوگرد و واحد احیاء منواتيلن گلایکول، سرویس های جانبی شامل بخار، توزیع برق، آبگیری از دریا و سرویس‌های متفرقه از قبیل نیتروژن، هوای فشرده و غیره، سیستم تصفیه آبهای صنعتی و فاضلاب و سیستم های مشعل برای تخلیه اضطراری، سیستم سوخت گاز و دیزل پالایشگاه ،سیستم آب آتش نشانی(مخزن و تلمبه ها و شبکه) اطاق های کنترل، پست های برق، آزمایشگاه، انبار، کارگاه، دفاتر به همراه چهار مخزن برای ذخیره و صادرات میعانات گازی و مخازن ذخیره سازی LPGاحداث

شده است.بهره برداری از این 4 فاز جدید روزانه حدود 3 هزار تن اتان برای واحدهای پتروشیمی مستقر در منطقه عسلویه تأمین می کند و سرمایه گذاران را به توسعه طرح های صنعتی این منطقه امیدوارتر می سازد.

تاکنون دهها مجتمع تولیدی پتروشیمی در ساحل شمالی میدان پارس جنوبی به بهره برداری رسیده است که از میان آنها می توان به مجتمع پتروشیمی پردیس، مجتمع پتروشیمی نوری(برزویه)، مجتمع پتروشیمی پارس، مجتمع پتروشیمی آریاساسول،مجتمع پتروشیمی مبین، پتروشیمی کاوه، پتروشیمی بوشهر، مجتمع پتروشیمی زاگرس، مجتمع پتروشیمی مهر، مجتمع پتروشیمی جم، مجتمع پتروشیمی مروارید، مجتمع پتروشیمی کاویان، مجتمع پتروشیمی دماوند، مجتمع پتروشیمی مرجان، مجتمع پترشیمی غدیر و مجتمع پتروشیمی انتخاب اشاره کرد.

این واحدها با دریافت گاز طبیعی از پارس جنوبی، سالانه میلیون ها تن آمونیاک، گرانول اوره، پارازیلین، بنزن، ارتوزایلین، رافینیت، پنتان، پروپان، بوتان، اتیل بنزن، استایرن منومر، تولوئن، پلی‌اتیلن، هگزان، متانول، نفت کوره، پلی پروپیلن، بوتادین، اتیلن گلایکول، اکسیژن و سایر محصولات با ارزش دیگر تولید می کنند که مواد اولیه صنایع پایین دستی خود را شامل می شود.

از طرف دیگر اطلاعات شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران نشان می دهد که با افزایش برداشت گاز از پارس جنوبی و تأمین خوراک موردنیاز صنایع پتروشیمی ظرف دو سال آینده واحدهای جدیدی نظیر شرکت پتروشیمی هنگام، شرکت کیمیا صنایع دالاهو، شرکت پتروشیمی سبلان، شرکت توسعه پليمر پاد جم، شرکت شيميايي صدف عسلويه،شرکت متانول کيمياي پارس خاورميانه و شرکت پتروشيمي کيان به بهره برداری خواهند رسید که هریک نقش بسزایی در افزایش ظرفیت تولید فرآورده های پایین دستی و ایجاد اشتغال صنعتی برای جوانان کشور خواهند داشت.

مسأله قابل اهمیت در بهره برداری از 4 فاز جدید میدان گازی پارس جنوبی، موضوع افزایش تولید خوراک اتان در کشور است. اتان یکی از محوری‌ترین خوراک‌های توسعه صنعت پتروشیمی در ایران و جهان بوده که با توسعه فازهای پارس جنوبی و بهره برداری از چند طرح جدید پالایشگاهی پیش بینی می شود تا یک سال آینده تولید این محصول استراتژیک در ایران افزایشی حدود دو برابری را تجربه کند.در شرایط فعلی با احتساب فازهای در دست بهره برداری پارس جنوبی، پتروشیمی پارس، مارون و بندرامام، ظرفیت تولید خوراک استراتژیک اتان در ایران سالانه حدود 10 میلیون تن است، ولی بهره برداری از فازهای جدید پارس جنوبی ظرفیت تولید خوراک اتان ایران را به حدود 13 میلیون تن درسال خواهد رساند.

به این ترتیب می توان نتیجه گرفت که طرح های توسعه میدان گازی پارس جنوبی علاوه بر منافع اقتصادی ناشی از افزایش فروش گاز و میعانات گازی، منجر به توسعه صنعت پتروشیمی در ایران شده اند و بستر لازم برای اشتغال دهها هزار نفر نیروی متخصص فعال در مجتمع های پتروشیمی را فراهم کرده اند.

تولید فرآورده های پایین دستی در این مجتمع ها هم به رونق تولید در سایر شاخه های صنعتی کمک کرده و به بالندگی صنعتی ایران در منطقه منجر شده است.

کامران نرجه



آخرين اخبار

Copyright 2017 © Pars Oil And Gas Company